Skocz do treści
Powrót (do) u/Utopii

Powrót (do) u/Utopii

Wykład performatywny Jana Sowy z fragmentami „Utopii” Tomasza Morusa

Powrót do Utopii Tomasza Morusa, jednego z klasycznych tekstów zachodniej nowoczesności, jest czymś więcej niż tylko intelektualną rozrywką lub obowiązkiem wynikającym z przypadającej na ten rok pięćsetnej rocznicy wydania owego tekstu. Ten niewielki traktacik zawiera w sobie nie tylko gest konstrukcji wyobrażonej alternatywy dla tego, co Morus widział wokół siebie. Punktem wyjścia tekstu jest diagnoza rany, jaką w społecznej tkance spowodował rodzący się kapitalizm z nieodłącznym od niego niszczeniem sfery dóbr wspólnych (kiedyś były to pastwiska, a dzisiaj - wiedza, oprogramowanie czy sam kod genetyczny materii żywej). Pokazuje to, że myślenie krytyczne i utopijne są ze sobą ściśle politycznie oraz konceptualnie związane. O ile to pierwsze, chociaż systematycznie rugowane przez neoliberalny konsensus, który wmawia nam, że "nie ma żadnej alternatywy" (niesławna Thatcherowska TINA), jakoś jednak żyje w porach i szczelinach kapitalistycznej ponowoczesności, o tyle drugiego boleśnie nam brakuje.

Słowem "utopia" określamy w najlepszym wypadku marzycielstwo, a w najgorszym niebezpieczną niedorzeczność. Nasze myślenie do tego stopnia owładnięte jest obsesją źródła, że nie dostrzegamy w ogóle konieczności istnienia ujścia, jakby naszym zadaniem mogło być tylko pilnowanie w nieskończoność dziedzictwa przekazanego nam przez naszych przodków. A nawet gorzej: nie widzimy, że nasz współczesny świat społeczny – z powszechnym prawem głosu, usługami publicznymi, równością wobec prawa, inkluzywnym obywatelstwem i mnóstwem innych rozwiązań – jest niczym innym, jak realizacją szeregu utopii, w które najróżniejszego rodzaju radykałowie i rewolucjonistki wierzyli od wielu wieków na przekór tym, którzy mówili im, że jest to niemożliwa utopia.

Żyjemy zatem w świecie, który nieustannie produkuje nowe utopie, chociaż mają one wciąż status tego, co Ernst Bloch określał, jako już obecne, chociaż jeszcze nieuświadomione. Utopie owe lokują się w trzech zasadniczych sferach. Pierwszą zakreśla rozwój wiedzy naukowej i postęp technologiczny, które być może w niedalekiej przyszłości wyzwolą nas od dwóch fundamentalnych przekleństw naszej egzystencji: od przymusu pracy oraz od biologicznej degeneracji naszych organizmów. Drugą podsuwa krytyczna teoria ekonomiczna, postulując wprowadzenie bezwarunkowego dochodu podstawowego – uniwersalnego świadczenia pieniężnego wypłacanego wszystkim w takiej samej wysokości i bez żadnych warunków. Trzecią wyznacza polityczny projekt demokracji radykalnej, który wychodzi poza horyzont ustroju parlamentarnego, domagając się faktycznego udziału każdego i każdej w sprawowaniu, a nie tylko w wyłanianiu władzy.

Czy którakolwiek z tych utopii kiedykolwiek się ziści? Czy to możliwe, aby wszystkie stały się rzeczywistością? Odpowiedzi na takie pytania można szukać tylko w kryształowej kuli. A tam każdy zobaczy to, co chce. Jedno nie ulega wątpliwości: jeśli cokolwiek, nawet najmniejszy odprysk tych pomysłów, ma się kiedykolwiek zrealizować, ktoś w którymś momencie musi zacząć o tym marzyć i taki właśnie świat projektować. A później o niego walczyć tak jak ktoś kiedyś wymyślił to wszystko, co uważamy za wartościowe w naszym świecie i o to walczył.

A więc zacznijmy.

 

 

Jan Sowa (ur. 1976) materialistyczno-dialektyczny teoretyk i badacz społeczny. Studiował polonistykę, filozofię i psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz na Université Paris 8 w Saint-Denis. Doktor socjologii, doktor habilitowany kulturoznawstwa. Prowadził badania i wykładał na uczelniach w Polsce i za granicą (ostatnio między innymi na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Uniwersytecie São Paulo w Brazylii). Był współtwórcą wydawnictwa Ha!art oraz Spółdzielni Goldex Poldex. Pracował też jako dziennikarz w Polskim Radiu i kurator w galerii Bunkier Sztuki w Krakowie. Członek Komitetu Nauk o Kulturze Polskiej Akademii Nauk, związany z Wolnym Uniwersytetem Warszawy.
 
Jan Sowa jest autorem oraz redaktorem kilku książek, w tym /Fantomowe ciało króla/ (2012) oraz /Inna Rzeczpospolita jest możliwa/ (2015). Opublikował około 100 artykułów w Polsce i za granicą m. in. we Francji, Stanach Zjednoczonych, Meksyku, w Czechach i na Węgrzech.

 

Nasza strona internetowa używa plików „cookies” w celach statystycznych, oraz funkcjonalnych. Jeśli chcesz, możesz wyłączyć pliki „cookies” w ustawieniach swojej przeglądarki. Zmiana ustawień plików „cookies” może ograniczyć funkcjonalność serwisu. Więcej informacji na ten temat znajdziesz tutaj.